Аңдатпа
Мақалада Қазақстан мысалында экономиканы әртараптандырудың ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз етудегі рөлі қарастырылады. Зерттеудің мақсаты — өндіріс пен экспорттың шоғырлануы жағдайында экономикалық осалдықтардың қалыптасу арналарын анықтау және оларды бағалаудың тұжырымдамалық негізін ұсыну. Зерттеу материалы ретінде шикізаттық тәуелділік, құрылымдық трансформация және экономикалық күрделілік мәселелеріне арналған еңбектер пайдаланылды. Бұл тәсілдерді жинақтау үшін жүйелік, құрылымдық-функционалдық, салыстырмалы және институционалдық талдау қолданылды. Салалық, экспорттық, технологиялық және өңірлік әртараптандыру, сондай-ақ оларды іске асырудың институционалдық шарттары бөлініп көрсетілді. Осы құрамдастардың мемлекеттік қаржы тұрақтылығымен, жұмыспен қамтумен, технологиялық мүмкіндіктермен және сыртқы күйзелістерге осалдықпен байланысы қарастырылды. Қазақстанға қатысты шикізаттан түсетін кірістерді өңдеу өнеркәсібі, адами капитал, инновациялар және шикізаттық емес экспорт арқылы өндірістік мүмкіндіктерге айналдыру мәселесі талқыланды. Ұсынылған схема кейінгі эмпирикалық бағалау үшін ықтимал көрсеткіштерді жүйелейді; жұмыста интегралдық индекс есептелмейді және ұлттық қауіпсіздікке ықпалдың сандық бағасы берілмейді. Практикалық ұсыныстар жаңа қызмет түрлерінің бәсекеге қабілеттілігіне, ғылым мен бизнестің өзара іс-қимылына және өңірлердегі жұмыспен қамту көздерін кеңейтуге қатысты. Тиімді институттар мен өндірістік білімді дамыту жағдайында әртараптандыру экономикалық орнықтылықты арттыра алады деген қорытынды жасалды.
Түйін сөздер
экономиканы әртараптандыру, ұлттық қауіпсіздік, экономикалық орнықтылық, шикізаттық тәуелділік, экономикалық күрделілік, құрылымдық трансформация, Қазақстан.