Аңдатпа
Сапаны қамтамасыз етудің ішкі бөлімшелерін құру бүкіл әлемде университеттік басқарудың дерлік жаппай элементіне айналды, алайда мұндай бөлімшелердің даму деңгейі әртүрлі жоғары білім жүйелері арасында қаншалықты ерекшеленетіні аз зерттелген. Зерттеудің мақсаты – Қазақстан Республикасының 103 жоғары оқу орнындағы және QS әлемдік университеттер рейтингінің 100 университетіндегі сапаны қамтамасыз ету және институционалдық зерттеулер бөлімшелерін картаға түсіру және салыстыру. Әдіснамасы – 203 ұйым бойынша бөлімшенің болуын, атауын, қызметкерлер санын, мәлімделген функциялары мен байланыс арналарын тіркей отырып, жоғары оқу орындарының ресми сайттарына қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде жүргізілген құрылымдалған контент-талдау және бөлімшелер мандаттарын функционалдық кодтау. Зерттеудің бірегейлігі/құндылығы – жұмыс постсоветтік жоғары білім жүйесі мен әлемдік топ-100 университеттерінің ішкі сапаны қамтамасыз ету бөлімшелерін алғаш рет толық қамту негізінде құрылымдық тұрғыдан салыстырады және ұлттық сапаны қамтамасыз ету саясаты үшін эмпирикалық бағдар ұсынады. Зерттеу нәтижелері – қазақстандық жоғары оқу орындары дерлік толық құрылымдық изоморфизмді көрсетеді: арнайы бөлімше 103 оқу орнының 102-сінде (99,0%) анықталды, алайда бөлімшелер шағын (медианасы – 3 қызметкер), ал олардың мәлімделген функциялары студенттерге сауалнама жүргізуге, аккредиттеуді сүйемелдеуге, ISO негізіндегі сапа менеджменті жүйелеріне, ішкі аудитке және академиялық адалдықты бақылауға шоғырланған. QS топ-100 университеттерінің тек 52%-ында жеке орталық бөлімше анықталды; мұндай бөлімшелер айтарлықтай ірі (медианасы – 12 қызметкер) және негізінен институционалдық зерттеулер мен шешімдерді талдамалық қолдау офистері ретінде ұйымдастырылған. Қазақстандық бөлімшелер негізінен сәйкестікті бақылау құрылымдары ретінде жұмыс істейтіні, ал жетекші университеттер сапаны не бөлінген басқару жүйесіне енгізетіні, не институционалдық зерттеулердің талдамалық әлеуетін дамытатыны туралы қорытынды жасалып, Қазақстанда ішкі сапаны қамтамасыз етудің талдамалық функциясын күшейту бойынша ұсыныстар тұжырымдалған.
Түйін сөздер
сапаны қамтамасыз ету; институционалдық зерттеулер; жоғары білім; Қазақстан; QS әлемдік университеттер рейтингі; институционалдық изоморфизм; университеттік басқару