Аңдатпа
Мақалада Қазақстан Республикасының аграрлық кәсіпорындарының инновациялық дамуының экономикалық тиімділігін бағалаудың өзекті мәселелері қарастырылады. Бұл мәселелер сектордың жүйелі трансформациясымен, азық-түлік қауіпсіздігінің жаһандық сын-қатерлерімен, климаттың өзгеруімен және технологиялық жаңғырту қажеттілігімен байланысты. Қолданыстағы әдістемелік тәсілдердегі олқылықтар, мысалы, институционалдық ерекшеліктерді, табиғи-климаттық факторларды және саланың ұйымдастырушылық-экономикалық біркелкі еместігін жеткіліксіз ескеру анықталды. Зерттеудің мақсаты - Қазақстанның ерекшеліктерін ескере отырып, аграрлық кәсіпорындардың инновациялық дамуының экономикалық тиімділігін бағалаудың әдістемелік тәсілдерін жүйелеу және сыни талдау. Әдістемелік негіз ретінде жүйелік және кешенді тәсілдер, сондай-ақ бейімделген PRISMA 2020 хаттамасын қолдана отырып, әдебиеттерге жүйелі шолу жасалды. Дереккөздерді іріктеу рәсімі Web of Science, Scopus, РИНЦ, КазНЭБ дерекқорларында және халықаралық ұйымдардың репозиторийлерінде іздеуді қамтыды. Зерттеудің өзіндік ерекшелігі мен құндылығы қолданыстағы әдістемелік тәсілдердегі бес негізгі олқылықты анықтауда және Қазақстанның аграрлық секторының жағдайларына бейімделген төрт деңгейлі бағалаудың тұжырымдамалық негізін ұсынуда жатыр. Негіздің жаңалығы институционалдық және климаттық факторларды біріктіретін контекстік деңгейді стандартты бағалау деңгейлерімен біріктіруде. Зерттеу нәтижелері Қазақстанның аграрлық кәсіпорындарының инновациялық дамуының экономикалық тиімділігін бағалау үшін қаржылық-экономикалық, өндірістік-ресурстық, инновациялық-нәтижелі және институционалдық аспектілерді біріктіретін тұжырымдамалық негізді тұжырымдауға мүмкіндік берді. Әдістемелік құралдарды бейімдеудің бес басым бағыты ұсынылды, субсидиарлық түзету коэффициентін енгізу, агро-климаттық аймақтар бойынша бағалауды стратификациялау, мамандандырылған статистиканы дамыту, шаруашылық субъектілерінің масштабы бойынша әдістемелерді саралау және цифрлық инновацияларды бағалау. Жұмыстың қорытындылары АӨК-дегі инновациялық даму нәтижелерінің көп өлшемді сипатын және ұсынылған негізді одан әрі эмпирикалық апробациялау қажеттілігін көрсетеді.
Түйін сөздер
экономикалық тиімділік, инновациялық даму, аграрлық кәсіпорындар, Қазақстан, әдістемелік тәсілдер, инновацияларды бағалау, PRISMA.